میراثآریا: هنرصنعت چاپ قلمکار یکی از مهمترین، قدیمیترین، باسابقهترین و درخشانترین رشتههای صنایعدستی و هنرهای سنتی در ایران بهشمار میرود.
هنرصنعت چاپ قلمکار حدود قرن هفتم هجری قمری همزمان با حمله مغولها به ایران راه پیدا کرده است.
اصفهان، بروجرد، سمنان، کاشان، لرستان و نجفآباد از گذشتههای دور تاکنون جزو مراکز مهم قلمکارسازی هستند.
اوج شکوفایی هنرصنعت چاپ قلمکار مربوط به دوران صفویه بوده است که از همان زمان قلمکارسازی ایران به شُهرت جهانی رسید و پُرآوازه شد.
چاپ قلمکار چهارمحال و بختیاری بیش از یک دهه سابقه دارد
مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی چهارمحال و بختیاری گفت: هنرصنعت چاپ قلمکار در این استان بیش از یک دهه سابقه فعالیت دارد.
علیرضا جیلان تأکید کرد: هنرصنعت چاپ قلمکار بیش از یک دهه قبل بهصورت حرفهای از طریق آموزشهای فنی و حرفهای به چهارمحال و بختیاری وارد شد.
او افزود: این هنرصنعت هماینک در تمامی مراکز شهرستانهای ۱۲ گانه چهارمحال و بختیاری فعالیت پراکنده دارد.
جیلان تصریح کرد: ادارهکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی چهارمحال و بختیاری بهمنظور توسعه هنرصنعت چاپ قلمکار از آمادگی لازم برای حمایت از هنرمندان و فعالان این حوزه برخوردار است.
او یادآور شد: ارزش افزوده بالا، مُهیا بودن بازار مصرف، قیمت مناسب، زیبایی و تنوع هنری قلمکارسازی باعث شده است جوانان علاقهمند به این رشته روی بیاورند و در آن فعالیت کنند.
مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی چهارمحال و بختیاری به کاربردهای جدید و نوین در استفاده از هنرصنعت چاپ قلمکار اشاره و اضافه کرد: کاربرد این رشته صنایعدستی در کشور از زمانهای پیش بهصورت انواع روپُشتی، پرده، سجاده، رویه لحاف و بقچه حمام بوده است.
او گفت: با تغییر الگوی مصرف در زمان کنونی علاوه بر مصرفهای یاد شده انواع رومیزیها با اشکال مختلف (مربع، بیضی، مسنطیل و دایره) در ابعاد گوناگون، ساکهای دستی، روتختی و قلمکارهای موسوم به هفت رنگ در هنرصنعت چاپ قلمکار تولید و مصرف میشود.
جیلان تأکید کرد: برای تولید پارچه قلمکار ابتدا پارچههای ۱۰۰ درصد پنبهای با نخ پنبهای نمره ۲۰ در کارخانجات نساجی تولید میشود.
او افزود: در گذشته پارچههای ۱۰۰ درصد پنبهای با نخ پنبهای نمره ۲۰ بهصورت دستبافت و بهطریقه نساجی سنتی بافته میشُده است.
مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی چهارمحال و بختیاری تصریح کرد: این پارچه بهطور معمول با عرضهای ۴۰، ۶۰، ۸۰، ۱۰۰، ۱۲۰، ۱۴۰، ۱۶۰، ۱۸۰، ۲۰۰ و ۲۲۰ سانتیمتر و طولهای ۲۲۰ و ۳۲۰ سانتیمتر بافته و بهصورت «طاقهای» راهی کارگاههای قلمکارسازی میشود.
او یادآور شد: پس از انتخاب پارچه زیرساخت با مواد گیاهی مانند پوست انار، برگ مو یا گندل کِرِم رنگ شده و پس از شستوشو و خشک کردن آن با استفاده از قالبهای چوبی (مُهر) از چوبهای سخت مثل گردو یا گلابی نقشهای مختلف اسلیمی، شاهعباسی، گل و بوته و سایر طرحها بر روی آنها حکاکی و سپس روی پارچه مُهر زده و این نقوش منتقل میشود.
مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی چهارمحال و بختیاری اضافه کرد: قلمکارهای امروزی از پنج رنگ سیاه، قرمز، آبی، زرد و سبز تشکیل شده است.
او گفت: هر قالب مختص یک رنگ بوده و نخستین رنگ که در اصطلاح به «زیررنگ» معروف بوده، «سیاه» است.
جیلان تأکید کرد: پس از پایان «قالبزنی بر روی پارچه» که به ترتیب خاص از سوی استادکار خبره صورت میگیرد، پارچه آماده شده را حرارت میدهند.
او افزود: با این کار رنگها بر روی پارچه به ثبات کامل رسیده و در برابر نور و شستوشو مقاوم میشود.
مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی چهارمحال و بختیاری تصریح کرد: پس از انجام عملیات ثبت رنگ، دوباره پارچه قلمکارسازی شده را در جریان آب روان «شستوشو» و «آهار» میدهند و سپس وارد بازار میکنند.
او یادآور شد: «رنگکاری» پارچه قبل از چاپ در هنرصنعت چاپ قلمکار را «آهار» مینامند.
جیلان اضافه کرد: هماکنون ۸۰ نفر در این استان مجوز فعالیت در رشته صنایعدستی چاپ قلمکار را دارند.
او گفت: گرانی مواد اولیه، نداشتن خط تولید، بالا بودن قیمت قالبها و وسایل کار و همچنین وارداتی بودن بخشی از مواد اولیه باعث شده است تا فعالیت در هنرصنعت چاپ قلمکار کمرنگ شود.
جیلان تأکید کرد: با اندیشیدن تدابیری برای تأمین مواد اولیه و ابزار مورد نیاز رشته چاپ قلمکار میتوان زمینه افزایش فعالیت هنرمندان این رشته را فراهم کرد.
انتهای پیام/
نظر شما